Rikici Tsakanin Kimiyya da Addini (Kashi Na 17): Falsafar Kimiyya, Addini Da Siyasa A Ƙarni Na 20

Rikici Tsakanin Kimiyya da Addini – Kashi na 17

(Ƙarni na 20: Sabon Rikici Tsakanin Falsafar Kimiyya, Addini da Siyasa)

Marubuci: Nuhu Saad Kumurya

Bayan da aka shiga ƙarni na 20, duniya ta shiga wani sabon zamani na bincike, gwaji, da fasaha. Wannan zamani ya haɗu da rikicin falsafar kimiyya, siyasa, da addini.

Daga wannan lokaci ne aka fara ganin cewa kimiyya ba kawai bincike ba ce — ta koma makamin mulki da ikon duniya.

Wannan sabon salo ne ya sake tayar da mahawara tsakanin masu ra’ayin Allah da masu ra’ayin babu Allah (atheists), musamman bayan yaƙe-yaƙen duniya biyu (World War I & II).

🔹 Ƙarni na 20: Lokacin Da Kimiyya Ta Ƙwace Iko

1. Bayanin Falsafar Kimiyya (Scientific Philosophy)

Bayan shekarar 1900, masana kimiyya irin su Albert Einstein da Niels Bohr sun ƙirƙiri sabon salo na fahimtar duniya.

Nazarin Quantum Physics ya nuna cewa abubuwa ba sa tafiya daidai da yadda ake gani — hakan ya haifar da tambaya:

 “To idan komai ba tabbaci bane, ina matsayin Allah a tsarin halitta?”

2. Falsafar ‘Logical Positivism’

Wannan ra’ayi ya ce duk abin da ba za a iya gwadawa da kimiyya ba — babu hujja a kansa.

Wannan yana nufin maganar Allah, lahira, mala’iku, da ruhu — ba su cikin abin da kimiyya ke iya tabbatarwa.

Malamai da dama na addini suka fuskanci wannan kalubale da hujjoji na falsafa da ruhi.

3. Bunkasar Kimiyyar Soja

Yaƙin Duniya na Biyu (1939–1945) ya nuna yadda kimiyya ta zama makami: atomic bomb, missiles, radars, da sauransu.

Duniya ta gane cewa kimiyya na iya zama mai taimako ko mai lalata — ya danganta da niyyar masu amfani da ita.

Wannan ya sake ɗaga tambayar addini:

 “Idan kimiyya ba ta da imani, ta yaya za ta jagoranci ɗan adam akan gaskiya?”

🔹 Addini a Lokacin Kimiyya

1. Ƙoƙarin Daidaitawa

Wasu malaman addini sun fara karɓar kimiyya a matsayin wani ɓangare na ilimin sanin Allah.

Sun ce: “Kimiyya tana bayyana yadda Allah ya halitta abubuwa, ba wai tana musanta Allah ba.”

Misali: Imam Fakhr al-Dīn al-Rāzī da Sheikh Tantawi Jawhari sun rubuta littattafai da suka haɗa kimiyya da tafsirin Alƙur’ani.

2. Sake Duban Ma’anar ‘Mu’ujiza’

A da, mutane suna kallon abubuwan ban mamaki a matsayin mu’ujiza.

Amma kimiyya ta fara bayyana wasu daga cikinsu a matsayin abubuwan da ke da dalilai.

Duk da haka, addinin Musulunci ya koyar da cewa:

 “Ko da kimiyya ta gano dalili, asalin ikon da ya jawo hakan Allah ne.”

3. Ƙaruwar Malamai Masu Fahimtar Kimiyya

A ƙarni na 20 zuwa 21, malamai irin su Dr. Zaghloul El-Naggar da Dr. Maurice Bucaille sun yi rubuce-rubuce kan “Alƙur’ani da Kimiyya” (Qur’an and Science).

Sun tabbatar da cewa abubuwan da kimiyya ke gano yanzu, Alƙur’ani ya faɗa tun ƙarni da dama da suka shuɗe.

🔹 Siyasa da Falsafar Rayuwa

1. Komawar Duniya ga La’antar Addini

A wasu ƙasashe, musamman Turai, an fara ganin addini a matsayin abin baya da ke hana ci gaba.

Hakan ya sa aka raba Church da State (Coci da Gwamnati).

Amma sakamakon hakan, aka samu ruɗani a cikin ƙimomin ɗan adam — babu wanda ke bayyana gaskiya da kuskure ta cikakkiyar hanya.

2. Ƙirƙirar Tsarin “Secularism”

Wannan tsarin ya ɗauki ra’ayi cewa: “Addini bai kamata ya shiga harkokin gwamnati, ilimi, ko siyasa ba.”

Sai dai hakan ya haifar da duniya mai ilimi amma babu ruhaniya, wadda ke da hankali amma babu hidaya.

3. Rikicin Addini da Siyasa

Bayan rushewar daular Musulunci (Khilafah) a 1924, duniya ta sake komawa karkashin tsarin Turawan yamma.

Wannan ya jawo sabbin ra’ayoyi da tambayoyi:

> “Shin addini ya mutu ne? Ko kuwa yana jiran sabon farkawa?”

🔹 Darussa Ga Musulmi

1. Kimiyya Ba Abokiyar Gāba Ba Ce

Addinin Musulunci bai taɓa hana kimiyya ba — sai dai ya umarci ta ta kasance cikin hankali da imani.

Kimiyya tana iya bayyana halitta, amma ba za ta iya bayyana mahalicci ba.

2. Daidaita Kimiyya da Tauhidi

Musulmi su fahimci cewa duk abin da kimiyya ta gano — shine tsarin da Allah ya tsara.

Kamar yadda Alƙur’ani ya ce:

 “Zamu nuna musu ayoyinMu a cikin sararin samaniya da cikin kansu, har sai ya bayyana musu cewa shi gaskiya ne.”

(Surat Fussilat: 53)

3. Gina Kimiyya Tare da Ƙa’idar Allah

Duniya ta koyi cewa kimiyya ba ta isa ta jagoranci duniya ba tare da ɗabi’a ba.

Addini yana koyar da ɗabi’ar da ke kiyaye mutum daga lalacewa.

🔹 Tambaya? 

 Shin kimiyya a ƙarni na 21 tana zama hanyar komawa ga Allah — ko hanyar Mantawa da shi?

✍️ Nuhu Saad Kumurya