Tarihin Ibn Taymiyya (Babi Na 2): Haihuwa Da Farkon Rayuwarsa A Harran Da Dimashq

BABI NA 2: HAIHUWA DA FARKON RAYUWAR IBN TAYMIYYA

Asalin Iyali da Sunansa

Ibn Taymiyya an haife shi da cikakken suna Taqiyy ad-Dīn Aḥmad ibn ʿAbd al-Ḥalīm ibn ʿAbd as-Salām ibn ʿAbd Allāh ibn al-Khidr ibn Muḥammad ibn al-Khidr ibn ʿAlī ibn ʿAbd Allāh Ibn Taymiyyah. Wannan tsawon suna yana nuna zuriyar malamai da masu ibada da ya fito daga cikinsu.

Kalmar “Taymiyyah” ta samo asali ne daga sunan kakarsa mace, wadda ake kira Taymiyyah bint Majd ad-Dīn. Ita ce ta kasance mai ilimi da koyarwa, kuma saboda irin darajarta, sunanta ya zama lakabi ga zuriyar su gaba ɗaya. Saboda haka ake kiransa Ibn Taymiyyah wato ɗan Taymiyyah.

Iyalan Ibn Taymiyya iyali ne na ilimi da addini. Kakansa Majd ad-Dīn Ibn Taymiyyah ya kasance babban malamin Hanbali, yana daga cikin fitattun malaman fiqhu a ƙarni na 6 bayan Hijira. Mahaifinsa kuma, Shihāb ad-Dīn ʿAbd al-Ḥalīm, malami ne a Dimashq, wanda ya koyar a masallacin Umayyah, kuma ya rubuta littattafai a fannonin fiqhu da tafsiri. Wannan ya nuna cewa Ahmad Ibn Taymiyyah ya taso cikin iyali da ya san darajar ilimi tun daga tushe.

Haihuwarsa da Wurin Haihuwa

An haifi Ibn Taymiyyah a garin Harrān a ƙasar Mesopotamia (wanda a yau yake tsakanin Siriya da Iraq) a shekara ta 661 bayan Hijira (1263 Miladiyya). Wannan lokaci ne da duniya ta Musulunci ke fama da manyan fitintinu da rikice-rikice.

A lokacin, sojojin Mongol sun mamaye yankuna masu yawa na gabas, sun ruguza garuruwa, sun lalata makarantu da masallatai, har suka kashe dubban malamai da dalibai. Wannan bala’i ya shafi Harrān, wanda ya tilasta iyalan Ibn Taymiyyah yin hijira zuwa Dimashq (Syria) don tsira da rayuwa da ilimi.

Wannan hijira ba kawai gudu daga yaƙi ba ce,  wata dama ce da ta haɗa Ahmad da manyan malamai da cibiyoyin karatu da ke Damascus, wanda ya zama cibiyar ilimi a lokacin. Dimashq na da makarantu da malamai daga dukkan mazahabobi: Hanafi, Shafi’i, Maliki, da Hanbali, da kuma masana tafsiri da hadisi da falsafa. Wannan haduwar malamai ne ta haifar da yanayin ilimi da zai zama matattarar tunaninsa daga baya.

Rayuwarsa Tun Ɗan Karami

Ibn Taymiyyah tun yana ƙarami ya nuna alamun hazaka da ƙwazo. Mahaifinsa ne ya fara koya masa Alkur’ani, sannan ya karantar da shi nahawu (ilimin ginin harshe) da fiqhu. An ce tun kafin ya kai shekara 10, ya haddace Alkur’ani gaba ɗaya tare da fahimtar ma’anarsa.

Ya kuma nuna ƙwarewa a litattafan Hadisi da Tafsiri har malamai suka fara kallonsa a matsayin yaro mai basira da tsantseni.

A wannan lokaci, yaron Ibn Taymiyyah yana da halin yin tambayoyi masu zurfi. Ba ya karɓar abu kai tsaye sai ya bincika dalili. Wannan dabi’a ce da ta zama ginshiƙin tunaninsa daga baya — yin amfani da dalili da hujja, ba bin ra’ayi ko zato kawai ba. Malamansa sun lura da wannan halin, wasu suka yaba, wasu kuma suka fara ganin alamar sabani tun daga ƙuruciyarsa.

Malaman Da Ya Koyi Ilimi A Wajensu

A Dimashq, Ibn Taymiyyah ya yi karatu a hannun manyan malamai fiye da sittin. Ya koyi Hadisi daga Ibn ʿAbd ad-Dāʾim al-Maqdisi, wanda ya kasance babban muhaddisi a lokacin. Ya koyi Tafsir daga Fakhr ad-Dīn al-Birmānī, sannan ya zurfafa cikin Fiqhun Hanbali karkashin ʿAbd al-Qādir al-Raḥbī da ʿAlī Ibn ʿAbd al-Qawī.

Amma abin da ya fi bayyana shi shi ne yadda ya ƙware wajen tattara ra’ayoyi daban-daban daga mazahabobi. Bai tsaya kawai kan Hanbali ba, sai dai ya yi nazari a kan sauran mazahabobi domin ya fahimci bambance-bambancen hujjoji. Wannan salon bincike ne ya sa daga baya ya zama mai ra’ayoyi masu ƙarfi da hujjoji na musamman.

Yanayin Ilimi a Lokacinsa

Lokacin da Ibn Taymiyyah ya girma, duniya ta Musulunci ta kasance cikin yanayi mai cike da rikici da ruɗani. Bayan mamayar Mongol, mutane da dama sun fara karkata zuwa tasirorin falsafa, wasu kuma suka rungumi tasirin Sufaye, yayin da wasu ke gwagwarmaya da ra’ayoyin Ashʿariyya da Maturidiyya.

A irin wannan lokaci ne Ibn Taymiyyah ya taso, wanda ke ganin wajibi ne a dawo da Musulunci zuwa ga asali na Alkur’ani da Sunnah. Wannan tunani ne da ya fara tasiri tun yana ɗan shekara 17 zuwa 20.

Halin Sa Da Al’adarsa

Malamai sun ce Ibn Taymiyyah mutum ne mai nutsuwa da ibada, amma mai zafin gaskiya. Bai jin tsoron bayyana abin da ya gaskata da shi. Yana iya yin ibada har tsawon dare, yana karatu fiye da kowa a masallacin Dimashq.

Ya kasance yana rubuta da sauri, yana da ƙwaƙwalwa da ke riƙe bayanai daidai kamar yana karanta littafi. Wannan ya sa a ƙuruciyarsa ya riga wasu malamai da shekaru da gogewa.

Hijira Zuwa Dimashq Da Tasirin Ta

Hijirar da iyalinsa suka yi zuwa Dimashq ta zama alheri ga rayuwarsa. Wannan birni mai cike da makarantu ya ba shi damar sanin malamai da litattafan da ba zai samu a Harran ba.

A nan ne ya fara fahimtar bambance-bambancen tafsiri da akida. A wannan lokaci ne ya fara ƙirƙirar ra’ayinsa cewa “babu abin da ya fi Alkur’ani da Hadisi hujja”, yana mai ƙin yarda da shigar ra’ayoyin falsafa cikin tafsiri ko akida.

Rayuwa A Matsayin Dalibi Mai Zuciya

Ibn Taymiyyah bai taɓa karatu saboda suna ko daraja ba. Ya yi karatu don neman hujja da fahimta. Yana karatu da tambayoyi masu sosa hankali, yana neman ma’anar abin da malamai ke koyarwa.

Ya kasance yana da tsarin karatu na musamman: yana karanta littafi, yana rubuta muhimman kalmomi, sannan yana tambayar malaminsa ko dalibai masu gogewa su faɗi ra’ayinsu. Wannan ya ba shi ikon gina hujja mai ƙarfi da ƙwarewa wajen magana.

Yanayin Addini Da Zamani

Wannan lokaci ne da mutane suka kasa fahimtar daidaiton addini da siyasa. Wasu malamai suna tsoron magana saboda tsoron hukuma, wasu kuma suna jingina da gwamnati.

Ibn Taymiyyah kuwa ya taso da tunanin cewa “gaskiya ba ta da mai ita sai wanda yake tsaye a kanta, koda kuwa duniya ta ƙi shi.” Wannan halin ne ya sa daga baya aka fara ganin shi a matsayin malami mai muƙamuƙi, amma mai gaskiya da ƙoƙari.

 Takaitawa

Haihuwar Ibn Taymiyyah a cikin iyali na malamai da hijirarsa zuwa Dimashq sun zama tushen ginin tunaninsa. Ya taso cikin halin neman gaskiya, ƙwazo, da rashin yarda da bin ra’ayi ba tare da hujja ba. Wannan ƙaramin yaro daga Harran ne daga baya ya zama ɗaya daga cikin manyan malamai masu tasiri a tarihin Musulunci.

✍️ Nuhu Saad KumuryaAddini