Kashi na Uku: Ilimi da Gudummawar Kimiyya na Abbas Ibn Firnas, Abbas Ibn Firnas: Shehin Kimiyya, Injiniya da Mai Binciken Tashi na Andalus

 

Kashi na Uku: Ilimi da Gudummawar Kimiyya na Abbas Ibn Firnas

Abbas Ibn Firnas: Shehin Kimiyya, Injiniya da Mai Binciken Tashi sama na Andalus

1. Farkon Sha’awarsa Ga Ilimi

Abbas Ibn Firnas ya taso cikin yanayin da kimiyya ke bunƙasa a Andalus, musamman a birnin Córdoba, wuri ne da ya zama cibiyar ilimi a zamanin Musulunci. A wannan lokaci, manyan masana kamar Al-Zahrawi da Ibn Rushd suna koyarwa da rubuce-rubuce kan falsafa, lissafi, da kimiyyar halitta. Wannan yanayi ne da ya tasiri rayuwar Abbas sosai.

Ya fara karatun sa ne da nahawu, adabi, da falsafa, amma daga baya sha’awar sa ta karkata zuwa kimiyya da injiniya. An ce yana da basira ta musamman wajen haɗa abubuwa da gwaji, kuma hakan ne ya ja hankalin sarakunan Andalus zuwa gare shi.

2. Gudummawarsa a Fannin Kimiyyar Lissafi da Injiniya

Abbas Ibn Firnas ba kawai mai mafarkin tashi ba ne. A gaskiya, ya kasance ɗaya daga cikin masu kafa ginshiƙan kimiyyar lissafi da injiniya a lokacin.

Ya yi nazari mai zurfi kan yadda abubuwa ke motsi a sarari, musamman yadda iska ke yin hulɗa da abubuwa masu nauyi da siffa daban-daban. Wannan ne ya kai shi ga ƙirƙirar na’urori masu motsi, kamar agogo na ruwa (water clock) da karamin injin lissafi wanda ke aiki da ƙarfi na ruwa da nauyi.

Haka kuma, yana da hannu wajen kimiyyar gilashi (glass science). Ya fara gwaji da narkar da ma’adanai don samar da tabarau masu kyan gani, abin da daga baya ya zama farkon ƙirƙirar gilashin ido.

3. Nazarin Falaki da Kimiyyar Taurari

Abbas Ibn Firnas ya kasance masanin ilimin taurari (astronomy). Ya gina abin da ake kira dakin taurari na farko (planetarium) a Andalus, inda yake nuna yadda rana, wata, da taurari ke motsi. Wannan tsarin ya yi kama da abin da ake gani a dakin kimiyyar zamani.

Manufarsa ita ce ta koyar da mutane cewa halittar Allah tana tafiya da tsari da hikima, ba da ruɗani ko al’ajabi ba. Wannan ya nuna yadda Musulmi a wancan lokaci suka haɗa imani da binciken kimiyya cikin tsari guda.

4. Hangen Nesa da Fannin Kimiyyar Tashi Sama

Daya daga cikin abin da ya fi bayyana a tarihin Abbas Ibn Firnas shi ne hangen nesansa wajen fahimtar tashi (aerodynamics).

A lokacin da babu na’urorin gwaji na zamani, Ibn Firnas ya yi ƙoƙarin fahimtar yadda iska ke ɗaga jiki, yadda nauyi ke jawo abu ƙasa, da yadda tsawon fuka-fukai ke taimaka wajen daidaita tashi.

Ya rubuta bayanai kan irin siffar da ke iya ɗaukar mutum cikin iska, wanda daga baya masana irin su Leonardo da Vinci suka ci gaba da nazari a ƙarni na 15.

A wasu rubuce-rubucen da suka rage daga bayan mutuwarsa, ana cewa ya yi bayani kan “halin iska” da “daidaiton tsayin fuka-fukai” wanda yanzu ake kira da aerodynamic lift da stability.

5. Gudummawarsa Ga Ilimi a Andalus

Bayan gwaje-gwajen da ya yi, Abbas Ibn Firnas ya zama malami a fadar sarki. Ya koyar da yara da manya darussa na lissafi, ilimin taurari, da nazarin fasaha.

Wasu tarihi sun nuna cewa ya kafa wata ƙungiyar masu bincike inda ake tattaunawa kan sabbin abubuwa a kimiyya, kamar yadda ake yi a jami’o’i na zamani.

A cikin majalisarsa, mutane suna koyo ba wai daga littafi kawai ba, amma daga gwaji da kwarewa. Wannan salon koyarwa ya zama abin koyi ga masana na gaba.

6. Gudummawarsa Ga Ci gaban Mutane

Abbas Ibn Firnas bai tsaya ga kimiyya kawai ba. Ya yi ƙoƙarin fahimtar yadda fasaha za ta inganta rayuwar al’umma.

Ya gina na’urar yin gilashi mai santsi, wanda aka fara amfani da shi a cikin madubai da gilashin ido. Wannan ƙirƙira ta taimaka wajen ganin abubuwa da haske sosai a cikin ɗaki ko wajen nazari.

Haka kuma, wasu ke ganin cewa gwaje-gwajen sa ne suka zama asalin dabarar samar da parachute, saboda ya yi bayani kan yadda fuka-fukai ke rage saurin faɗuwa daga sama.

7. Tasirin Gudummawarsa a Tarihin Duniya

Bayan mutuwarsa, sunan Abbas Ibn Firnas ya zama alama ta tunani da gwaji.

NASA ta sanya crater (rami) a wurin watar da sunansa — Ibn Firnas Crater — don girmama irin rawar da ya taka wajen tunanin jirgin sama.

Haka kuma, an gina gadar Ibn Firnas a Spain don tunawa da shi a matsayin jagoran kimiyya da fasaha.

Masana kimiyya na zamani suna ganin cewa idan da Abbas Ibn Firnas ya rayu a zamanin injin, da shi ne ya fara ƙirƙirar jirgin sama kafin Wright Brothers.

8. Qarshe

Abbas Ibn Firnas ya ba duniya darasi guda mai zurfi: cewa gwaji da ilimi ba su da iyaka idan aka haɗa su da jajircewa.

Iliminsa ya haɗa kimiyya, falsafa, da ruhi a lokaci guda, kuma wannan haɗin ne ya sa ya zama mutum na musamman a tarihin ɗan adam.

Yanzu, idan muka tuna da jirgin sama, ko tashi a sararin samaniya, ya dace mu tuna cewa a karni na 9, wani mutum daga Andalus ya fara mafarkin hakan da ƙwazo da hikima.