Tarihin Ibn Taymiyya (Babi Na 3): Ilimi, Malamai, Da Farkon Kiran Da Ya Yi

Ibn Taymiyya ya yi tasiri mai girma a duniyar Musulunci ta hanyar iliminsa, malamansa, da farkon kiran da ya yi. Bai tsaya kawai a karatu ba, ya tashi tsaye da gaskiya wajen gyaran akida da ilimi. Wannan babi ya nuna yadda fahimtarsa ta fi ta zamani, kuma yadda kalamansa suka fara jan hankalin malamai da masu mulki. A babi na gaba, zamu tattauna irin muhawarorin da ya shiga da yadda hakan ya tasiri tarihin Musulunci gaba ɗaya.

Asalin Iliminsa A Dimashq

Bayan iyalinsa sun bar Harran saboda barazanar mamayar Mongol, suka koma Dimashq (Damascus) a ƙasar Sham, a nan ne rayuwar Ibn Taymiyya ta fara ɗaukar sabon salo. Garin Dimashq a wancan lokaci ya kasance cibiyar ilimi, fassara, da koyarwa. Makarantu irin su Madrasa al-Hanbaliyya, Dar al-Hadith, da Madrasa al-Adiliyya suna da mashahuran malamai da ɗalibai daga sassa daban-daban na duniya.

Ibn Taymiyya ya taso cikin irin wannan muhalli mai albarka, inda karatu, haddace Al-Qur’ani, da nazarin hadisi suka zama ginshiƙan rayuwa. Yana da saurin fahimta fiye da  shekarun da ya kai. Malamansa sun shaida cewa tun yana ƙarami, idan ya karanta abu sau ɗaya, baya mantawa da shi.

A cewar ɗalibansa, yana karanta littafi ɗaya a rana, kuma yana yin rubutu har yamma ba tare da gajiya ba. Idan aka tambaye shi kan wani babi na fiqhu ko tafsiri, yana iya amsawa da nassoshi kai tsaye daga Al-Qur’ani da Hadisai. Wannan ya nuna irin ƙarfin ƙwaƙwalwarsa da himmarsa wajen neman ilimi.

Malamai Da Ya Koyi Ilimi A Wajensu

Daga cikin manyan malamansa akwai:

1. Shaykh Shamsuddin al-Maqdisi, wanda ya bashi izini a fannin hadisi da fiqhu.

2. Shaykh Ibn Abil-Yusr al-Baghdadi, malamin tauhidi da falsafa.

3. Shaykh Zaynuddin Ibn Munajja, wanda ya koyar da shi tafsirin Al-Qur’ani.

4. Shaykh Ahmad Ibn Abdul-Daim, wanda ya bashi isnadi na hadisi kai tsaye zuwa ga Annabi ﷺ.

Ibn Taymiyya bai tsaya ga karatun Hanbali ba, duk da cewa shi Hanbali ne ta mazahaba. Ya yi nazari kan sauran mazahabobi kamar Malikiyya, Shafi’iyya, da Hanafiyya, domin fahimtar bambance-bambancen ra’ayi. Wannan ne ya sa ya zama ɗaya daga cikin malamai mafi fadi a fahimta a karni na 7 hijri.

Tsananin Fahimtarsa Da Karfin Nazari

A lokacin da wasu malamai ke takaita karatu da riwaya, Ibn Taymiyya ya haɗa su da nazari da tantance hujja. Bai yarda da “taqlid” (bibiya ba tare da bincike ba), sai dai idan hujja ta tabbata daga Qur’ani da Sunnah. Wannan ne ya jawo masa yabo daga ɗalibai masu neman gaskiya, da kuma suka daga wasu malamai masu ra’ayin gargajiya.

Wani ɗalibinsa ya rubuta cewa:

“Na ga Ibn Taymiyya yana karanta littafin Al-Qur’ani, yana fassara kowace aya da hadisai da fiqhu, yana haɗa da nazarin falsafa, sannan yana bayyana ƙalubalen da suka yi karo da tauhidi.”

Karfin tunaninsa da fahimta ya zarce yawancin malamai na lokacinsa. A lokacin da aka buɗe babin falsafa a Musulunci, shi ne ɗaya daga cikin wadanda suka kafa hujja ta addini kan falsafar Girka, musamman kan batun asabiyya da wujud (haƙiƙanin kasancewa).

Farkon Kiran Da Ya Fara Ga Jama’a

Da ya kai shekara ashirin da biyu, Ibn Taymiyya ya fara karantarwa a Dimashq. Ya zama malami a Madrasa Dar al-Hadith as-Sukkariyya. A nan ne ya fara yin wa’azi kan tauhidi, tafsiri, da gyaran akida. Wa’azinsa ya fi karkata kan neman tsarkakakken tauhidi, nisantar bidi’a, da bin Qur’ani da Sunnah.

Ya kasance yana cewa:

 “Addinin Musulunci ba ya bukatar sabuwar hanya. Komawa ga Al-Qur’ani da Hadisi shi ne asalin gyara.”

Wannan kira nasa ya jawo karɓuwa a tsakanin matasa da ɗalibai, amma ya fusata wasu malamai da suke tsoron sauyin tsarin gargajiya. Duk da haka, bai tsaya ba. Ya ci gaba da karantarwa da rubuce-rubuce cikin nutsuwa, yana kare ra’ayinsa da hujja.

Yanayin Siyasa Da Addini A Lokacinsa

Zamanin Ibn Taymiyya ya kasance mai rikitarwa. Daular Mamluk ke mulki a Masar da Sham, kuma Mongolawa suna kai farmaki daga gabas. A wannan yanayi, addini ya sami rauni, malamai da yawa sun fara kusanci da iko domin samun kariya. Ibn Taymiyya ya ƙi shiga cikin siyasar daular, sai dai ya yi amfani da minbar wajen tunatar da shugabanni da jama’a game da gaskiya da adalci.

Lokacin da Mongolawa suka yi barazanar kai farmaki ga Dimashq, Ibn Taymiyya ya tashi da jama’a yana karfafa musu gwiwa da cewa:

“Idan kuka tsaya da gaskiya da addini, Allah zai ba ku nasara.”

Kalamansa sun zame masa suna, kuma shugabannin Mamluk suka nemi shawararsa kafin yaƙi. Wannan ne ya fara gina sunansa a matsayin malaminsa da yake haɗa ilimi da aikin jihadi.

Kiran Gyara Da Martanin Malamai

Kiran Ibn Taymiyya ga komawa tauhidi ya tayar da cece-kuce. Wasu malamai sun yi masa kallon mai tsanani, wasu kuma suka ga yana farfado da asalin manhajar Salaf. Duk da sabanin ra’ayoyi, babu shakka ya kafa hujjoji da suka buɗe ƙofofin bincike.

A cikin littafinsa “Kitab al-Istiqaama”, ya rubuta cewa:

 “Gaskiya ba ta dogara da adadin masu bin ta, amma da hujjar da take ɗauke da ita.”

Wannan manufa ta sa ya ƙi karɓar duk wani iko ko mulki da zai rage masa ‘yancin faɗar gaskiya. Yana koyarwa da gaskiya, yana fuskantar suka da tsarewa, amma bai taɓa ja da baya ba.

Daliban Da Suka Karɓi Ilimi Daga Gare Shi

Daga cikin mashahuran daliban Ibn Taymiyya akwai:

Ibn Qayyim al-Jawziyya, wanda ya zama babban mai yada tunaninsa.

Ibn Kathir, mashahurin marubucin tafsiri.

Ibn Abdul-Hadi, masani a fannin hadisi.

Dahabi (Al-Dhahabi), wanda ya rubuta tarihin malamai da ya haɗa da na Ibn Taymiyya.

Wadannan ɗalibai sun yada karatunsa zuwa ƙasashe daban-daban, suka tabbatar da cewa tunaninsa bai mutu da shi ba. Sun ci gaba da rubuce-rubuce da fassarar maganganunsa cikin hikima da hujja.

Guraben Ilimi Da Tunaninsa Na Musamman

Ibn Taymiyya bai takaita iliminsa ga fannonin addini ba. Ya zurfafa a ilimin falsafa, mantiƙa (logic), kalām, fiqhu, nahawu, littattafan tarihi, har ma da ilimin halitta (a zamaninsa ana kiran shi “ʿIlm al-ṭabīʿiyyāt”). Wannan zurfi ne ya sa ya fi yawancin malamai fadi a fahimta.

Yana da ra’ayi cewa duk wani bincike na kimiyya ko falsafa idan ya sabawa Qur’ani, to da yaƙini kuskure ne daga ɗan adam. Amma idan ya dace da nassin Al-Qur’ani, to ya tabbatar da hikimar Allah a halitta.

Halayen Ilimi Da Tsantseni

Ibn Taymiyya yana da saukin magana, amma karfin hujja. Ya rayu da tsantseni, bai nemi arziki daga sarki ko gwamnati ba. Duk da cewa ya rayu cikin wahala, bai taɓa karɓar kuɗin gwamnati domin ya yi shiru ba.

A cikin littafin Majmu’ al-Fatawa, ya rubuta:

“Na fi so in mutu ina da gaskiya, fiye da in rayu da duniya amma na rasa ta.”

Wannan tsoron Allah ne ya sa kalamansa suka shiga zukata har zuwa yau.

Farkon kiran Ibn Taymiyya ya kasance a cike da ƙalubale, amma ya zama ginshiƙi ga sabuwar fahimta a Musulunci. Ya zama malami, mai wa’azi, mai koyarwa, kuma mai gyaran al’umma. Iliminsa ya haɗa hankali da imani, bincike da hujja, da tsantseni da karimci.

Daga karatunsa na farko a Dimashq zuwa wa’azinsa a cikin masallatai, ya kafa tarihi wanda har yau yake da tasiri. A babi na gaba, zamu shiga cikin muhawarorin da ya shiga, tsarewarsa, da irin gwagwarmayar da ya yi wajen kare akidarsa.

Rubutawa:

Nuhu Saad Kumurya

Shugaban Kumurya Media Inc.

www.kumuryamedia.site